Το άρθρο Αν όχι τώρα, πότε; Έξι κινήσεις για να αλλάξει πορεία η Ελλάδα πριν να είναι αργά εμφανίστηκε πρώτα στο Χρήστος Κουτσούκος.

Επανάληψη χωρίς μαθήματα;

Η μεταναστευτική πολιτική της Ελλάδας φαίνεται να κινείται ξανά σε γνωστά και επικίνδυνα μονοπάτια. Μετά την πρόσφατη τροπολογία του Ιουλίου 2025 που προβλέπει την τρίμηνη αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου για όσους φτάνουν από τη Βόρεια Αφρική, η κυβέρνηση δηλώνει ότι «συντρέχουν οι προϋποθέσεις επίκλησης του άρθρου 15 της ΕΣΔΑ» χωρίς όμως να το επικαλείται ρητά.

Η στάση αυτή δεν είναι πρωτοφανής. Το ίδιο σχήμα είχε χρησιμοποιηθεί και τον Μάρτιο του 2020, όταν, κατά την κρίση στα σύνορα του Έβρου, η ελληνική Πολιτεία ανέστειλε μονομερώς το δικαίωμα ασύλου, επικαλούμενη τότε κατάσταση «ανωτέρας βίας» και «υβριδική επίθεση» από την Τουρκία. Και τότε, δεν έγινε επίσημη επίκληση του άρθρου 15 της ΕΣΔΑ, ούτε κοινοποίηση στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Το κράτος υιοθέτησε πρακτικά μέτρα περιορισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων, χωρίς όμως να αναλάβει τη θεσμική ευθύνη που συνεπάγεται η επίσημη ενεργοποίηση της σχετικής πρόβλεψης.

Η πρακτική αυτή κρίθηκε από διεθνείς οργανισμούς και νομικούς φορείς ως παράδειγμα “κακής πρακτικής” στην εφαρμογή της διεθνούς προστασίας , μια επιλεκτική χρήση της έννοιας της “έκτακτης ανάγκης”, που υπονομεύει τη νομιμότητα χωρίς να επιλύει αποτελεσματικά το πρόβλημα.

Το ερώτημα είναι απλό: Μπορεί ένα κράτος να απολαμβάνει την “ασφάλεια” ενός καθεστώτος παρέκκλισης χωρίς να υπάγεται στους μηχανισμούς λογοδοσίας και ελέγχου του;

Η απάντηση, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, είναι ξεκάθαρα όχι.

Το άρθρο 15 της ΕΣΔΑ έχει σχεδιαστεί για να χρησιμοποιείται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως πόλεμος ή δημόσια έκτακτη ανάγκη που απειλεί τη ζωή του έθνους. Δεν μπορεί να ενεργοποιείται —ή να «υπονοείται»— κατά το δοκούν. Και κυρίως, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πολιτικό εργαλείο για να παρακαμφθούν οι δεσμεύσεις της χώρας σε σχέση με το δικαίωμα στο άσυλο, την απαγόρευση βασανιστηρίων ή την προστασία από αυθαίρετη κράτηση.

Η πρακτική αυτή -να εφαρμόζονται περιορισμοί δικαιωμάτων που μοιάζουν με καθεστώς παρέκκλισης, χωρίς όμως να ενεργοποιείται επίσημα το άρθρο 15- δημιουργεί μια γκρίζα ζώνη νομικής αυθαιρεσίας. Το κράτος αποφεύγει την πολιτική έκθεση που θα επέφερε μια επίσημη παρέκκλιση, αλλά ταυτόχρονα αποστερεί τους θιγόμενους από τις εγγυήσεις που θα παρείχε η διαφάνεια και η τυπική διαδικασία.

Αυτό το πρότυπο διακυβέρνησης δημιουργεί κίνδυνο: την καθιέρωση μιας νέας “κανονικότητας” στην οποία η αναστολή δικαιωμάτων γίνεται αποδεκτή ως πολιτικό εργαλείο κρίσης, χωρίς σαφή θεσμικά αντίβαρα.

Υπάρχουν εναλλακτικές; Βεβαίως.

Αντί της καταφυγής σε πρακτικές νομικού ακροβατισμού, η Πολιτεία μπορεί:

1. Να ενεργοποιήσει τα τακτικά και έκτακτα πρωτόκολλα του ευρωπαϊκού μηχανισμού υποδοχής και κρίσης (RABITs, Frontex, Υπηρεσία Ασύλου ΕΕ) για ενίσχυση υποδομών.
2. Να ζητήσει την προσωρινή εφαρμογή ρήτρας επιμερισμού των αιτήσεων ασύλου μέσω του Κανονισμού Δουβλίνου ή ad hoc συμφωνιών με κράτη-μέλη.
3. Να διαχειριστεί με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα τη φύλαξη των συνόρων, συνδυάζοντας την αποτροπή με εξατομικευμένη αξιολόγηση.
4. Να νομοθετήσει “σφικτό” αλλά συνταγματικό πλαίσιο επείγουσας διαδικασίας ασύλου, χωρίς γενική αναστολή του δικαιώματος.

Κυρίως όμως, οφείλει να αναγνωρίσει ότι η ασφάλεια των συνόρων και η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν είναι αντίπαλοι πόλοι, αλλά βασικοί άξονες ενός δημοκρατικού κράτους δικαίου.

Αντί η κρίση του 2020 στον Έβρο να λειτουργήσει ως παράδειγμα προς αποφυγή, φαίνεται ότι αποτέλεσε πρότυπο. Πέντε χρόνια μετά, επαναλαμβάνουμε την ίδια τακτική, χωρίς λογοδοσία, χωρίς νομοθετική διαφάνεια, χωρίς εξωτερικό έλεγχο.

Η ΕΣΔΑ δεν είναι εμπόδιο. Είναι ασπίδα. Όταν τη σεβόμαστε μόνο στα λόγια, διαβρώνουμε τον ίδιο τον πυρήνα του κράτους δικαίου. Αν οι θεσμοί δεν αντιδράσουν τώρα, θα βρεθούμε σύντομα να αναγνωρίζουμε καθεστώτα «έκτακτης ανάγκης» για κάθε πρόκληση που δεν μας βολεύει.

Το άρθρο Από τον Έβρο του 2020 στη Νότια Ελλάδα του 2025 εμφανίστηκε πρώτα στο Χρήστος Κουτσούκος.

Η Ελλάδα αλλάζει, αλλά όχι για όλους. Πίσω από τους πανηγυρισμούς για τους δείκτες, χιλιάδες επιχειρήσεις δίνουν καθημερινή μάχη επιβίωσης.

Μπορεί οι ειδήσεις να μιλούν για ανάπτυξη και πρόοδο, όμως για πολλούς επιχειρηματίες η καθημερινότητα δεν είναι γιορτή. Η σιωπηλή πλειοψηφία της αγοράς –οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις– λειτουργούν κάτω από αυξανόμενη πίεση, χωρίς τη στήριξη ή την προβολή που τους αναλογεί. Αυτό που λείπει δεν είναι η φιλοδοξία, αλλά η συνθήκη για να ευδοκιμήσει.

---

Η πραγματικότητα πίσω από τους δείκτες

Η εικόνα της οικονομίας, έτσι όπως αποτυπώνεται στους δείκτες, είναι εντυπωσιακή: αύξηση του ΑΕΠ, άνοδος του χρηματιστηρίου, θετικές εκθέσεις αξιολόγησης και σημαντικά δημόσια έσοδα. Κράτος και πολίτες μοιράζονται ένα αίσθημα σταθερότητας και ελπίδας.

Αυτό, όμως, ισχύει κυρίως για μια μικρή μερίδα της οικονομικής δραστηριότητας. Οι επιχειρήσεις που πρωταγωνιστούν στις στατιστικές –μεγάλες, οργανωμένες, εισηγμένες ή προσανατολισμένες στις εξαγωγές– αποτελούν το φωτεινό πρόσωπο της αγοράς. Απέναντί τους, όμως, υπάρχει ένα σκοτεινό και πιο σιωπηλό τοπίο: οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Από τον μανάβη της γειτονιάς, μέχρι το εργαστήριο επιπλοποιίας ή την οικογενειακή καφετέρια, αυτές οι επιχειρήσεις απασχολούν πάνω από το 80% των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Παρ’ όλα αυτά, η καθημερινότητά τους είναι γεμάτη εμπόδια: πτώση της ζήτησης, κόστη που αυξάνονται διαρκώς, προβλήματα πρόσβασης σε χρηματοδότηση και μια διαρκής αίσθηση αβεβαιότητας.

Ο μόνος κλάδος που προς το παρόν φαίνεται να ακολουθεί ανοδική πορεία είναι οι κατασκευές. Όμως, ακόμη και αυτή η ανάκαμψη έχει περισσότερο χαρακτήρα συγκυριακό παρά διαρθρωτικό: είναι αποτέλεσμα αυξημένης ζήτησης σε περιορισμένη προσφορά, και όχι μακροπρόθεσμου σχεδιασμού ή σταθερότητας.

Αντίθετα, οι περισσότερες ΜΜΕ βλέπουν την αγοραστική δύναμη των πελατών τους να μειώνεται και τις πωλήσεις να υποχωρούν. Σε πολλές περιπτώσεις, η επιβίωση εξαρτάται από το να πληρώσουν οι πελάτες του… πελάτη τους.

---

Τι μπορεί να αλλάξει;

Η ανάταξη αυτής της εικόνας δεν απαιτεί επανάσταση, αλλά στοχευμένες και εφαρμόσιμες κινήσεις. Κατ’ αρχάς, πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έχουν απτή πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, χωρίς την αυστηρότητα των παραδοσιακών τραπεζικών κριτηρίων που τις αποκλείουν εκ προοιμίου. Η υλοποίηση πιο ευέλικτων εγγυοδοτικών προγραμμάτων και η ανάπτυξη μικροπιστώσεων με λογικό ρίσκο μπορεί να προσφέρει άμεση ρευστότητα.

Εξίσου σημαντική είναι η ανακούφιση από τις φορολογικές πιέσεις: η μείωση προκαταβολών φόρου, η επιβράβευση επενδύσεων μέσω στοχευμένων εκπτώσεων και ένα σταθερό φορολογικό πλαίσιο θα έδιναν στις ΜΜΕ χώρο να αναπνεύσουν και να σχεδιάσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο και να μην εξαντλείται σε επιδοτήσεις εξοπλισμού. Η ενίσχυση των επιχειρήσεων ώστε να αξιοποιούν εργαλεία διαχείρισης, ηλεκτρονικού εμπορίου και ψηφιακής οργάνωσης, μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα και την εμβέλειά τους.

Παράλληλα, η παροχή δωρεάν κατάρτισης και πρακτικής συμβουλευτικής –ιδίως σε τομείς όπως η κοστολόγηση, η προβολή, η εξωστρέφεια και η ενέργεια– μπορεί να μεταμορφώσει επιχειρήσεις που βρίσκονται στο όριο, σε δραστήριους πυρήνες ανάπτυξης. Η επιχειρηματική παιδεία είναι απαραίτητο εργαλείο για την επιβίωση και εξέλιξη κάθε μικρού επαγγελματία.

Τέλος, η μείωση της γραφειοκρατίας και η βελτίωση της διοικητικής ανταπόκρισης είναι κρίσιμες. Οι επιχειρήσεις δεν ζητούν προνόμια· ζητούν σταθερότητα, προβλεψιμότητα και σεβασμό στον χρόνο τους. Αν όλα αυτά πλαισιωθούν με πολιτικές ενίσχυσης των τοπικών συνεργειών (π.χ. διασύνδεση τουρισμού, γεωργίας και μεταποίησης), τότε μπορούμε να μιλήσουμε για μια υγιή, αποκεντρωμένη οικονομία που δεν αφήνει κανέναν πίσω.

---

Είναι απαραίτητο να ξαναδούμε την έννοια της οικονομικής επιτυχίας όχι μόνο μέσα από τα νούμερα, αλλά μέσα από το βλέμμα αυτών που δουλεύουν χωρίς στήριξη, χωρίς προβολή, αλλά με συνέπεια. Όσο αγνοείται η μεγάλη πλειοψηφία των μικρών παραγωγικών μονάδων, τόσο χτίζουμε μια οικονομία άνισης ταχύτητας — και κάποια στιγμή, αυτό το κενό θα το πληρώσουμε όλοι.

Η πραγματική ανάκαμψη θα έρθει όταν η ανάπτυξη πάψει να είναι στατιστικό φαινόμενο και γίνει καθημερινή εμπειρία για τους ανθρώπους που κρατούν ζωντανή την ελληνική αγορά.

Κουτσούκος Χρήστος

Επιχειρηματίας

Τελειόφοιτος Ανοιχτού Πανεπιστήμιου

Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Το άρθρο Η αόρατη οικονομία: Ποιος ακούει τις επιχειρήσεις που δε φωνάζουν; εμφανίστηκε πρώτα στο Χρήστος Κουτσούκος.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό ή οικονομικό. Είναι δομικό και αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα έχει μάθει να λειτουργεί εδώ και δεκαετίες. Δεν αρκεί, λοιπόν, μια επιφανειακή αλλαγή ή μια απλή μεταρρύθμιση. Αυτό που απαιτείται είναι  Αποδέσμευση από ότι κρατά τη χώρα εγκλωβισμένη. Μια ριζική αποκοπή από τις παθογένειες του παρελθόντος, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για ένα νέο, βιώσιμο και δίκαιο μοντέλο διακυβέρνησης και ανάπτυξης.

Η πολιτική στασιμότητα και η ανάγκη για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης

                      Για δεκαετίες, το ελληνικό πολιτικό σύστημα αναπαράγει τα ίδια πρόσωπα, τις ίδιες μεθόδους και τις ίδιες παθογένειες. Οι εναλλαγές κυβερνήσεων δε συνοδεύονται από ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του κράτους. Αντί για ένα σύγχρονο, ευέλικτο και διαφανές σύστημα διακυβέρνησης, εξακολουθούμε να βλέπουμε ένα πελατειακό μοντέλο που βασίζεται στον κομματισμό, τις προσωπικές εξυπηρετήσεις και την αναβλητικότητα.

Η Αποδέσμευση από αυτή τη νοοτροπία σημαίνει την πλήρη αναδόμηση του τρόπου με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις στη χώρα. Απαιτείται ένας νέος τρόπος διακυβέρνησης που θα βασίζεται στην αξιοκρατία, τη λογοδοσία και τη στρατηγική σκέψη. Ένα κράτος που δε θα εξυπηρετεί το πολιτικό σύστημα, αλλά θα υπηρετεί τον πολίτη.

Η οικονομική στασιμότητα και η ανάγκη για πραγματική ανάπτυξη

                       Παρά τα θετικά μακροοικονομικά δεδομένα που παρουσιάζονται, η καθημερινότητα των πολιτών συνεχίζει να είναι δύσκολη. Η αγοραστική δύναμη μειώνεται, οι φόροι παραμένουν υψηλοί, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αγωνίζονται να επιβιώσουν και οι νέοι αδυνατούν να οραματιστούν το μέλλον τους στη χώρα. Το ελληνικό οικονομικό μοντέλο εξακολουθεί να στηρίζεται σε αναχρονιστικές δομές, σε μια δυσκίνητη γραφειοκρατία και σε πολιτικές που περισσότερο εμποδίζουν παρά ενισχύουν την πραγματική οικονομία.

Η Αποδέσμευση από αυτό το σύστημα είναι αναγκαία. Η Ελλάδα πρέπει να περάσει σε ένα μοντέλο παραγωγικής οικονομίας που θα στηρίζει την καινοτομία, θα προσφέρει φορολογικά κίνητρα και θα επιβραβεύει την εργασία. Οι πολίτες δε ζητούν απλώς επιδοτήσεις ή προσωρινές λύσεις. Ζητούν ένα κράτος που θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε ο καθένας να μπορεί να αναπτυχθεί και να ευημερήσει με βάση τις δυνατότητές του.

Η δικαιοσύνη ως παράγοντας εμπιστοσύνης στο κράτος

                       Το ελληνικό δικαστικό σύστημα είναι από τα πιο αργά στην Ευρώπη, με υποθέσεις να εκκρεμούν για χρόνια και σκάνδαλα που είτε μένουν ατιμώρητα είτε παραγράφονται. Οι πολίτες αισθάνονται πως η δικαιοσύνη λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά, όπου οι ισχυροί έχουν προνομιακή μεταχείριση, ενώ οι απλοί πολίτες περιμένουν χρόνια για να δικαιωθούν.

Η Αποδέσμευση από αυτή την κατάσταση σημαίνει τη ριζική αναδιοργάνωση του δικαστικού συστήματος, ώστε να αποδίδεται άμεση, αντικειμενική και αμερόληπτη δικαιοσύνη. Χωρίς αποτελεσματική δικαιοσύνη, δεν μπορεί να υπάρξει εμπιστοσύνη στους θεσμούς και, κατ’ επέκταση, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική κοινωνική και πολιτική σταθερότητα.

Η κοινωνική απογοήτευση και η ανάγκη για μια νέα πολιτική κουλτούρα

Η απογοήτευση της κοινωνίας δεν αφορά μόνο την οικονομία ή την πολιτική. Είναι βαθύτερη και σχετίζεται με την αίσθηση ότι τίποτα δεν αλλάζει και ότι η χώρα είναι καταδικασμένη να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη. Πολλοί πολίτες έχουν παραιτηθεί από την ιδέα της πολιτικής συμμετοχής, θεωρώντας πως δεν υπάρχει ελπίδα για πραγματική αλλαγή.

Η Αποδέσμευση από αυτή τη νοοτροπία απαιτεί ένα νέο όραμα για τη χώρα. Ένα όραμα που θα εμπνεύσει την κοινωνία να διεκδικήσει ένα καλύτερο μέλλον. Οι πολίτες πρέπει να απαιτήσουν διαφάνεια, αξιοκρατία, λογοδοσία και ένα κράτος που θα λειτουργεί προς όφελος όλων και όχι προς όφελος των λίγων.

                          Η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει μπροστά αν δεν απαλλαγεί από τις δομές που την κρατούν καθηλωμένη. Η Αποδέσμευση δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια αναγκαιότητα που αφορά κάθε πτυχή της πολιτικής, της οικονομίας και της κοινωνίας. Το ερώτημα δεν είναι αν θα γίνει η Αποδέσμευση, αλλά πότε και πώς.

Το μεταπολιτευτικό μοντέλο, που υπήρξε θεμελιώδες για τη σταθερότητα του κράτους, φαίνεται να έχει εξαντλήσει τα όριά του και να εμφανίζεται αδύναμο να ακολουθήσει τις ταχύτατες πολιτισμικές αλλαγές προσφέροντας ανεπαρκείς λύσεις. Αν η κοινωνία δεν απαιτήσει μια νέα πορεία, τίποτα δε θα αλλάξει. Αν, όμως, οι πολίτες διεκδικήσουν ένα διαφορετικό μέλλον, τότε η Αποδέσμευση μπορεί να γίνει πραγματικότητα.

Ο διάλογος μόλις ξεκίνησε. Το ερώτημα είναι: Είμαστε έτοιμοι να απαιτήσουμε την Αποδέσμευση που μας αξίζει;

Κουτσούκος Χρήστος

Επιχειρηματίας

Τελειόφοιτος Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου

Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Το άρθρο Η Ελλάδα σε Σημείο Καμπής: Ώρα για Αποδέσμευση εμφανίστηκε πρώτα στο Χρήστος Κουτσούκος.